Zara heeft vrijwel geen eigen textielfabrieken. De Spaanse groep Inditex, het moederbedrijf van het merk, steunt op een netwerk van meer dan 1.700 directe leveranciers verspreid over een vijftigtal landen, die in totaal meer dan 8.000 fabrieken mobiliseren. Deze uitbestede structuur, aangestuurd vanuit Galicië, vormt de basis van een productiemodel dat de groep beschermt door een cultuur van geheimhouding.
Kaderovereenkomst met IndustriALL: een transparantie onder voorwaarden
Een punt dat zelden wordt besproken in de portretten van Zara betreft de kaart van zijn fabrieken. De volledige lijst van productielocaties bestaat, maar deze wordt niet gepubliceerd. Inditex deelt deze alleen met de internationale vakbondsfederatie IndustriALL Global Union, in het kader van een langdurige kaderovereenkomst.
Dit systeem stelt IndustriALL in staat om controles uit te voeren op de arbeidsomstandigheden in de betrokken fabrieken. In ruil daarvoor hebben het grote publiek, onafhankelijke NGO’s en journalisten geen toegang tot de details per fabriek. De groep communiceert geaggregeerde gegevens (aantal leveranciers, aantal landen), zonder in te gaan op elk kledingatelier.
Om beter te begrijpen de productie van Zara-kleding, moet men dus de officiële verklaringen van Inditex combineren met industriële databases en veldonderzoeken uitgevoerd door NGO’s zoals EarthSight of onderzoeksmedia.
Mega-leveranciers textiel: de onderaannemers die meerdere merken tegelijk kleden
Zara werkt niet met duizenden kleine ambachtelijke ateliers. Het model is grotendeels gebaseerd op grote productieplatforms, die in staat zijn om gelijktijdig voor verschillende giganten van de fast fashion te produceren.
Onder de namen die terugkomen in de industriële databases:
- SiATEX, in Bangladesh, dat produceert voor Zara maar ook voor andere internationale ready-to-wear merken.
- Eastman Exports, in India, een geïntegreerde textielgroep (van garen tot afgewerkt kledingstuk) die samenwerkt met verschillende merken in de fast fashion sector.
- Zeriatex, gevestigd in Turkije en Polen, waarvan de productiecapaciteiten zowel denim als jersey dekken.
Deze concentratie op multi-merk mega-leveranciers heeft een directe consequentie: dezelfde fabrieken naaien voor Zara en voor zijn concurrenten. Het Zara-kledingstuk en het kledingstuk van een rivaliserend merk kunnen uit dezelfde werkplaats komen, op dezelfde productielijn, met beperkte verschillen in patronen en etikettering.
Deze mutualisatie verlaagt de eenheidskosten en versnelt de doorlooptijden, maar het verdunt ook de verantwoordelijkheid. Wanneer er een schandaal uitbreekt in een fabriek, zijn meerdere merken betrokken, en elk kan naar de ander wijzen.
Katoen en ontbossing in Brazilië: de grondstof onder onderzoek
De kwestie stopt niet bij de kledingfabrieken. De Britse NGO EarthSight heeft de waardeketen van het katoen dat in bepaalde Zara-kleding wordt gebruikt, gevolgd, vanaf de plantages van de savanneh van Cerrado in Brazilië tot de Europese schappen.
De Cerrado, het op één na grootste biomen van Brazilië na het Amazonegebied, wordt in hoog tempo omgevormd tot landbouwgrond. Katoen wordt er op industriële schaal verbouwd, en een deel van deze productie eindigt in de Aziatische spinnerijen die Inditex bevoorraden.
Het regelgevingsprobleem is specifiek: katoen valt niet onder de Europese wetgeving inzake geïmporteerde ontbossing. Deze regelgeving richt zich op soja, rundvlees, palmolie, hout, cacao, koffie en rubber, maar niet op textielvezels. Katoen ontsnapt dus aan de traceerbaarheidsverplichtingen die aan Europese importeurs zijn opgelegd.
EarthSight heeft bovendien aangetoond dat katoen dat als “duurzaam” is gecertificeerd door erkende labels afkomstig is van boerderijen die betrokken zijn bij ontbossing. De certificering garandeert niet de afwezigheid van milieueffecten, wat de vraag oproept naar de betrouwbaarheid van de beloften van de merken.
Sturing vanuit Galicië: het zenuwcentrum van Arteixo
De bijzonderheid van Inditex in vergelijking met andere textielgroepen ligt in de extreme centralisatie van zijn logistieke keten. Het operationele hoofdkantoor bevindt zich in Arteixo, een gemeente in de buitenwijken van La Coruña, in Galicië. De ontwerpteams, de inkoopdiensten en het belangrijkste logistieke centrum zijn daar geconcentreerd.
Deze keuze, die sinds de oprichting van het merk in 1975 door Amancio Ortega en Rosalia Mera is gehandhaafd, is niet triviaal. De fysieke nabijheid tussen ontwerpers, inkopers en logistiek medewerkers maakt het mogelijk om de cyclus tussen het ontwerp van een model en de winkelverkoop te verkorten tot enkele weken, terwijl de klassieke cyclus in de textielindustrie in maanden wordt geteld.
De meest responsieve leveranciers bevinden zich in Spanje, Portugal, Turkije en Marokko, op enkele dagen transport van de Galicische hub. Producties met een lagere omloopsnelheid (basisproducten, eenvoudige stukken) worden naar Azië gestuurd, waar de arbeidskosten lager blijven. Dit dubbele circuit, geografisch gesegmenteerd op basis van de snelheid van collectievernieuwing, is de centrale motor van het fast fashion-model van Inditex.
De Europese markt vertegenwoordigt het dominante deel van de omzet van Zara. De logistiek vanuit Galicië, ondersteund door een speciaal weg- en luchtvervoersnetwerk, bevoorradigt duizenden winkels over de hele wereld met frequente aanvullingen.
Wat Zara onderscheidt van zijn concurrenten is dus niet de prijs van de stoffen of de kosten van arbeid, maar de snelheid van uitvoering en de afsluiting van informatie. De groep produceert zelf weinig, besteedt massaal uit, deelt zijn leveranciersgegevens met slechts één vakbondspartner en handhaaft een niveau van vertrouwelijkheid dat elke uitgebreide onafhankelijke controle bemoeilijkt.
